Kowalewko

Kowalewko powstało w drugiej połowie XV wieku. Po raz pierwszy ta nazwa pojawia się w czasie rozdzielania dóbr zmarłego Krystyna ze Szreńska. W podziale tych dóbr bratankowie otrzymali między innymi wieś Cowaliewo Parva, czyli Kowalewko.

W 1531 roku było tu 3 włóki ziemi ornej, podobny obszar wieś miała w czasie spisu z 1578 roku.

Miejscowi szlachcice herbu Dołęga byli spokrewnieni z wieloma sąsiednimi rodami. Z czasem przyjęli nazwisko Kowalewscy herbu Dołęga. Tworzyli oni tu wioskę szlachecką, ale nie był to typowy zaścianek szlachecki. W Kowalewku dziedziczyli zawsze Kowalewscy, brak jest danych o innych rodach. Był to ubogi ród i niewiele się danych zachowało o Kowalewskich. Brak jest zupełnie informacji z XVII wieku, ale na pewno dziedziczyli oni tu również w tym czasie, ponieważ w początkach XVIII wieku notuje się tu Wojciecha Kowalewskiego, który ożenił się z Wiktorią z Przeciszewskich i miał kilku synów: Józefa, Filipa, Antoniego i Wawrzyńca. Bracia początkowo wspólnie dziedziczyli w tej wsi (od 1755 roku). Z czterech braci największą karierę zrobił Antoni Kowalewski, który był chorążym gwardii pieszej królewskiej. Kowalewscy herbu Dołęga byli też notowani w innych regionach Polski, w ziemi dobrzyńskiej i na Ukrainie, gdzie mieli kilka urzędów. Kowalewscy dziedziczyli tutaj jeszcze w początkach XIX wieku, następnie wieś przejęli Szteinklerowie. Była to rodzina nie wątpliwie obcego pochodzenia jednak znana była z polskiego patriotyzmu. Mieszkali tu dwaj bracia dowódcy powstania styczniowego; Tytus i Wacław Szteinklerowie. Tytus Szteinkler, był naczelnikiem wojskowym powiatu przasnyskiego, zginął w dniu 8 lutego 1863 roku pod Podosiem, a Wacław zginął w potyczce z Kozakami, niestety nie wiadomo dokładnie gdzie. Zapewne właśnie o niego chodziło w relacji Wawrzyńca Pepłowskiego który zapisał w swoich wspomnieniach: "W okolicy Strzegowa był jakiś Szteinkler, strasznie zawzięty partyzant. Kozacy go obtoczyli pod Działdówką, przyparł się do drzewa i bronił, choć Kozacy co go znali i rozpoznali, wołali do niego - Poddaj się panie Szteinkler! Nie poddał się - aż go zasiekli.

Miejscowość Kowalewko w 1827 roku liczyła 18 domów i 110 mieszkańców. W 1882 roku było już 88 domów i 339 mieszkańców. Wieś miała 1 444 mórg gruntów. Eksploatowano tu torf w celach opałowych na skale przemysłową. Majątek ziemski Kowalewko złożony był z folwarków Kowalewko (1 102 mórg) oraz Dąbrowa (1 548 mórg) został "rozparcelowany pomiędzy częściowych nabywców, wsie zaś uwłaszczone". W Kowalewku powstało wtedy 39 gospodarstw na 319 morgach, a w Dąbrowie 44 gospodarstwa na 443 morgach. Według danych z 1921 roku w tej wsi było 43 domy mieszkalne i 430 mieszkańców. Oprócz Polaków mieszkało tu również 10 Żydów. Kowalewko w okresie międzywojennym (lata trzydzieste) było siedzibą urzędu gminy Dąbrowa.

W okresie międzywojennym w Kowalewku działał zakład rzeźniczy, należący do J. Rykowskiego, sklepy spożywcze prowadzili: P. Rykowski, A. Szlezinger i L. Korzenny. Zakład eksploatacji torfu należał do W. Pomirskiego.


Wirtualny spacer
emapa
SCDPJPII
KRUS2
Rozkład jazdy PKS
ePUAP